Eerder schreef ik al over de gevoelens van schaamte die ik heb omdat ik in een uitkering zit. Maar naast schaamte heb ik ook last van schuldgevoelens. Wat betekent dat gevoel, waar komt het vandaan en hoe ga ik ermee om?
Wat is schuldgevoel?
Bij schaamte ben je vooral bang voor wat anderen van je vinden. Bij schuldgevoel heb je het gevoel dat je iets verkeerd hebt gedaan of tekort bent geschoten.
Schuldgevoel heeft een functie. Het kan een soort moreel kompas zijn dat je helpt om rekening te houden met anderen en verantwoordelijkheid te nemen als je iets verkeerd hebt gedaan.
Maar soms staat je gevoel niet in verhouding tot de situatie. Je kunt je heel schuldig voelen, terwijl je eigenlijk niets verkeerd hebt gedaan. Je gevoel is echt, maar dat betekent niet automatisch dat je ook daadwerkelijk schuldig bent.
Ik weet daar zelf alles van, want ik heb al zo lang als ik me kan herinneren last van schuldgevoelens.
De lat ligt hoog
Ik ben van nature iemand die veel nadenkt en streng en kritisch kan zijn voor mezelf. Dat heeft onder andere te maken met onzekerheid en het gevoel anders te zijn, wat bij mij samenhangt met mijn autisme. Ik heb me regelmatig anders gevoeld en het idee gehad dat ik extra mijn best moest doen om erbij te horen.
In de loop van mijn leven heb ik allerlei strenge overtuigingen over mezelf ontwikkeld: ik moet actief zijn, ik moet nuttig zijn, ik mag niemand tot last zijn en ik mag geen fouten maken.
Als ik iets voor mijn plezier doe, kan ik denken: is dit wel nuttig genoeg? En als ik iemand om hulp vraag, voel ik me al snel bezwaard en denk ik dat ik iets moet terugdoen.
Met zulke strenge regels is het onmogelijk om het altijd goed te doen. Ik heb dan ook vaak het gevoel dat ik bij anderen in het krijt sta, terwijl ik zelf ook graag anderen help.
Niet voldoen aan de norm
Naast mijn karakter speelt de maatschappij een rol. We leven in een wereld waarin zelfstandigheid, onafhankelijkheid en betaald werk belangrijk worden gevonden. Als je leven anders loopt, kun je het gevoel krijgen dat je tekortschiet.
Ik ontvang al sinds mijn achttiende een Wajong-uitkering. Lange tijd voelde ik me daar schuldig over, omdat ik mijn inkomen niet zelf verdien, maar ontvang vanuit de sociale zekerheid. Alsof ik me steeds moet verantwoorden, alsof ik het niet zomaar mag krijgen en iets moet terugdoen om het te verdienen.
Ook toen ik vroeger veel therapie volgde, kon ik me schuldig voelen. Dan dacht ik dat ik een last was voor de wereld, omdat er zoveel zorgkosten voor mij werden gemaakt. En mensen zorgen om mij hadden.
Vooroordelen over mensen met een uitkering helpen daarbij niet. Het beeld dat je lui bent of je aanstelt, kan extra hard aankomen als je beperkingen niet zichtbaar zijn. Maar ik zit 24 uur per dag in mijn eigen leven. Ik weet hoeveel moeite bepaalde dingen mij kosten, hoeveel rust ik nodig heb en waarom ik niet alles kan wat anderen misschien vanzelfsprekend vinden.
Ik weet waarom ik mijn uitkering nodig heb. Toch betekent dat niet dat ik me nooit meer schuldig voel.
Hoe ga ik ermee om?
In de loop der jaren zijn mijn schuldgevoelens minder heftig geworden. Ik probeer me er minder door te laten leiden en heb een aantal dingen geleerd die mij daarbij helpen.
1. Onderscheid maken tussen mijn gevoel en de situatie
Als ik me schuldig voel, probeer ik mezelf af te vragen: heb ik daadwerkelijk iets verkeerd gedaan? Is er iets waarvoor ik verantwoordelijkheid moet nemen of mijn excuses moet aanbieden? Als dat zo is, doe ik dat. Maar vaak gaat het niet om iets wat ik verkeerd heb gedaan, maar om mijn eigen strenge verwachtingen.
Ik kan me bijvoorbeeld schuldig voelen als ik iets leuks voor mezelf koop, terwijl ik weet dat ik mezelf dat gewoon mag gunnen. De intensiteit van mijn schuldgevoel staat dan niet in verhouding tot wat er werkelijk aan de hand is.
2. Met mildheid naar mezelf kijken
Ik probeer mezelf eraan te herinneren dat ik niet perfect hoef te zijn. Ik mag fouten maken, hulp nodig hebben en dingen doen die niet nuttig of productief zijn.
Soms lukt dat niet en blijf ik hangen in mijn gedachten. Dan helpt het om er met iemand over te praten en het perspectief van een ander te horen.
Ook helpt het om een situatie om te draaien. Als ik iemand vraag om op mijn hondje te passen, kan ik me bezwaard voelen. Maar als ik op andermans dieren pas, doe ik dat juist graag. Waarom zou dat voor mij anders zijn?
3. Ook zien wat ik te bieden heb
Als ik me schuldig voel over wat ik ontvang, probeer ik uit te zoomen. Ik geef anderen aandacht, help mensen en doe vrijwilligerswerk. Ik wil de waarde daarvan zien en niet alles afmeten aan betaald werk.
Tegelijkertijd merk ik dat ik nog steeds de neiging heb om te denken dat ik mijn uitkering moet verdienen door iets terug te doen. Dat is iets waar ik zelf mee worstel, geen overtuiging die ik aan anderen wil opleggen. Je hoeft niet te bewijzen dat je nuttig bent om ondersteuning te mogen ontvangen. Ook als je weinig kunt doen, heb je waarde als mens. Ook dan heb je bestaansrecht.
4. Mijn grenzen bewaken
Ik probeer beter te luisteren naar wat ik aankan. Soms moet ik nee zeggen tegen een afspraak of rust nemen, ook als een ander dat jammer vindt.
Dat kan een schuldgevoel oproepen, maar ik weet dat die rust noodzakelijk is voor mijn gezondheid. Ik mag rekening houden met anderen én met mezelf.
Mijn leven hoeft niet aan een ideaalplaatje te voldoen
Jarenlang heb ik gestreefd naar het moment waarop ik uit de uitkering zou komen. Ik dacht dat ik zelfstandig moest worden en uiteindelijk alles zelf moest kunnen.
Inmiddels zie ik mijn uitkering meer als een basis van waaruit ik kijk wat ik wel en niet kan doen op het gebied van werk en inkomsten. Ook ontvang ik al lange tijd ondersteuning vanuit een persoonsgebonden budget (pgb). Die begeleiding helpt mij om meer te kunnen en mentaal en fysiek gezonder te blijven.
Ik wil niet langer streven naar zelfstandigheid alleen omdat ik me schuldig voel over de ondersteuning die ik ontvang. Ik wil kijken naar wat ik nodig heb om een goed leven te leiden, passend bij mijn mogelijkheden en draagkracht.
Dat betekent ook accepteren dat ik waarschijnlijk altijd wel wat last zal houden van schuldgevoelens. Ik ben nu eenmaal iemand die veel nadenkt en kritisch naar zichzelf kijkt.
Maar ik hoef niet alles wat ik voel als waarheid te beschouwen. Ik mag hulp ontvangen zonder die meteen terug te betalen. Ik mag rust nemen zonder mezelf te veroordelen.
Ik hoef niet voortdurend te bewijzen dat ik mijn plek in de maatschappij verdien.


Geef een reactie