Tag: acceptatieproces

  • Rouwen om het leven dat ik niet heb geleid

    Rouwen om het leven dat ik niet heb geleid

    Ik heb inmiddels aardig geleerd om mijn leven te accepteren zoals het is. Ik weet dat ik niet alles kan wat ik graag zou willen en dat mijn leven heel anders is verlopen dan ik vroeger voor ogen had. Toch betekent dat niet dat ik nooit verdriet heb om wat ik mis.

    Soms denk ik na over hoe mijn leven eruit had kunnen zien als ik niet langdurig met psychische problemen te maken had gehad. Als ik mijn opleiding had kunnen omzetten in een carrière als psycholoog. Als ik mijn eigen inkomen had verdiend en financieel onafhankelijk was geweest. Misschien had ik ook een partner en kinderen.

    Wat is levend verlies?

    Bij rouw denken we vaak aan het overlijden van een dierbare. Maar je kunt ook rouwen om iets dat je bent kwijtgeraakt of om iets dat je nooit hebt gekregen. Denk aan een goede gezondheid, een carrière en een eigen gezin.

    De Hersenstichting beschrijft hoe mensen door ziekte of langdurige klachten kunnen rouwen om hun oude leven of om de toekomst die ze hadden verwacht maar die er niet kwam. Omdat de gevolgen blijvend kunnen zijn en het verlies steeds opnieuw voelbaar kan worden, wordt dit levend verlies genoemd. Er is niet altijd één duidelijk moment waarop je iets kwijtraakt. Het kan gaan om een optelsom van dingen.

    Het leven gaat door en je kunt op verschillende momenten met het gemis worden geconfronteerd.

    Verlies, gemis, rouw en verdriet

    Om levend verlies beter te begrijpen, kun je onderscheid maken tussen verlies, gemis, rouw en verdriet.

    • Verlies is datgene wat je bent kwijtgeraakt of wat niet is gerealiseerd. Dat kan bijvoorbeeld je gezondheid zijn als je ziek bent geworden, een toekomstperspectief met kinderen als je kinderwens niet realiseerbaar is, of een grote carrière hebben als regulier werk niet haalbaar is.
    • Gemis is het ervaren van het ontbreken van iets wat je eerst wel had of graag had willen hebben of meemaken. Je kunt bijvoorbeeld de zelfstandigheid missen als je van veel zorg afhankelijk bent. Of je mist het hebben van energie als je chronisch te maken hebt met vermoeidheidsklachten.
    • Rouw is het geheel aan reacties op het verlies. Volgens de richtlijn Rouw van Palliaweb kunnen die reacties lichamelijk, emotioneel, cognitief, sociaal, gedragsmatig en spiritueel zijn. Het is een proces en geen momentopname.
    • Verdriet is een emotie, die ook bij rouw kan horen. Maar rouw kan zich ook uiten in andere emoties zoals boosheid, machteloosheid en weinig voelen.

    Deze begrippen hangen in de praktijk met elkaar samen.

    Het verlies van gezondheid

    Als ik terugkijk op mijn leven, gaat het verlies niet alleen over de dingen die ik niet heb kunnen bereiken. Het gaat ook over mijn fysieke en mentale gezondheid.

    Ik heb veel therapie gehad. Therapie kan helpend zijn, maar mijn ervaringen ermee zijn niet altijd positief geweest. Sommige ervaringen hebben mij belast en ik heb er psychische en fysieke klachten aan overgehouden, waar ik nog altijd rekening mee moet houden. Ik moet blijven opletten dat ik in balans blijf. Ik kan niet zomaar alles doen wat ik zou willen.

    Gezondheid is iets wat je gemakkelijk als vanzelfsprekend beschouwt totdat je merkt dat je er rekening mee moet houden. Het gaat niet alleen om de afwezigheid van klachten, maar ook om het gebrek aan dingen als energie, vrolijkheid en draagkracht.

    Wanneer je langere tijd met psychische problemen te maken hebt, kan er veel aandacht uitgaan naar behandeling en herstel. Je hoopt dat het beter wordt en dat je weer verder kunt met je leven. Maar soms verloopt dat anders dan gehoopt. Dan moet je niet alleen leren omgaan met de klachten zelf, maar ook met de gevolgen voor je toekomst.

    Ik wil hiermee niet zeggen dat therapie per definitie schadelijk is of dat ik niets aan therapie heb gehad. Bij mij is vooral veel mis gegaan doordat autisme over het hoofd werd gezien. Mijn ervaringen zijn persoonlijk en niet iedere behandeling verloopt hetzelfde.

    De carrière die ik niet heb opgebouwd

    Eén van de dingen die ik soms mis, is de carrière die ik als psycholoog voor ogen had. Ik heb een opleiding gevolgd en had ambities. Ik had me graag verder ontwikkeld in mijn vak en mijn kennis in de praktijk toegepast. Ik heb altijd een sterke drang gehad om mensen te helpen.

    Door een combinatie van autisme + een late diagnose autisme + psychische problemen + fysieke klachten + een niet zo inclusieve maatschappij, is die reguliere loopbaan er niet gekomen, zoals ik had gehoopt.

    Een carrière brengt meerdere voordelen met zich mee. Je verdient je eigen inkomen, ontwikkelt jezelf, ontmoet collega’s (verbinding) en maakt deel uit van een beroepsgroep. Je krijgt mogelijkheden om door te groeien en kunt erkenning krijgen voor wat je doet. Een eigen inkomen had mij meer financiële vrijheid en zelfstandigheid gegeven. Waarschijnlijk had ik me ook zekerder gevoeld in sociale contacten.

    Ook de maatschappelijke betekenis van betaald werk speelt hierin mee. In onze samenleving wordt werk vaak gezien als een belangrijke maatstaf voor succes. Wanneer je niet op die manier kunt deelnemen, kun je het gevoel krijgen dat je achterloopt of minder bent. Ik weet rationeel dat mijn waarde als mens niet afhangt van werk. Toch betekent dat niet dat ik immuun ben voor de invloed van maatschappelijke normen. Ik heb toch veel gevoelens van schaamte en schuld omdat ik al sinds mijn 18e de Wajong-uitkering ontvang.

    De onvervulde kinderwens

    Mijn gedachten over een ander leven raken ook aan mijn onvervulde kinderwens. Misschien had mijn leven er anders uitgezien als ik minder met mijn psychische gezondheid had geworsteld en ik op tijd een passend leven had gehad, passend bij mijn autisme. Misschien had ik dan een relatie gehad waarin kinderen krijgen mogelijk was geweest.

    Een kinderwens is niet zomaar een plan dat je kunt vervangen door iets anders, wanneer die wens niet uitkomt. Het kan gaan om een diep verlangen naar ouderschap, naar een gezin en naar ervaringen die je graag had willen delen. Het verdriet daarover kan blijven bestaan, ook als je je leven zonder eigen kinderen leert vormgeven.

    Op mijn website KinderwensReflectie.nl schrijf ik uitgebreider over de onvervulde kinderwens.

    Voor mij hangen deze verlieservaringen met elkaar samen. Mijn gezondheid, mijn levensloop en mijn onvervulde kinderwens staan niet los van elkaar. Tegelijkertijd zijn het verschillende vormen van verlies, die ieder gepaard gaan met een eigen proces.

    Wat ik niet wil romantiseren

    Als ik nadenk over wat ik heb gemist, wil ik absoluut niet zeggen dat een regulier werkend leven met een partner en kind(eren) per definitie beter is. Ik weet dat betaald werk ook stress, onzekerheid, conflicten en overbelasting met zich mee kan brengen. En kinderen opvoeden is een grote uitdaging en kost veel energie.

    Ik wil mijn eigen leven niet vergelijken met het leven van een ander. Het gaat om mijn eigen verlies en de betekenis die bepaalde gemiste mogelijkheden voor mij persoonlijk hebben. Ik zou mijn leven ook niet inruilen voor het leven van iemand anders. Want er is veel moois in mijn leven en ik ken mezelf inmiddels goed.

    Mijn leven is niet alleen wat ik heb gemist

    Ik heb ook veel geleerd. Ik ben trots op mijn (veer)kracht, mijn veelzijdige karakter en wie ik ben voor mijn sociaal netwerk. Ik heb vanuit mijn ervaringen kennis opgedaan die ik op andere manieren kan inzetten. Mijn ervaringsdeskundigheid heeft waarde. Ik kan spreken en schrijven over onderwerpen waar andere mensen zich in herkennen en steun en hoop uit halen.

    Daarnaast heb ik mooie mensen ontmoet. Juist op de momenten dat mijn leven niet liep zoals ik had gehoopt, zijn er mensen op mijn pad gekomen die iets voor me hebben betekend. Ervaringen en ontmoetingen die ik niet had willen missen. Mij helpt het om betekenis te geven aan wat ik hebt meegemaakt.

    Dat ik waardevolle ervaringen heb opgedaan, maakt het verlies niet ongedaan. En dat ik verdriet heb om wat niet is gelukt, betekent niet dat ik de mooie dingen niet zie.

    Acceptatie betekent niet dat alles goed was

    Mijn leven is gegaan zoals het is gegaan. Ik kan het verleden niet veranderen en ik kan de gemiste mogelijkheden niet alsnog werkelijkheid maken. Wat ik wel kan, is mijn leven vormgeven vandaag de dag. Ik kan rekening houden met mijn gezondheid en blijven zoeken naar een manier om in balans te blijven. Ik kan mijn kennis en ervaringen delen, contact onderhouden met mensen die belangrijk voor me zijn en bijdragen waar dat lukt.

    Misschien is dat voor mij wel een belangrijk onderdeel van leven met levend verlies: erkennen wat ik ben kwijtgeraakt, zonder mijn hele leven te laten bepalen door wat ontbreekt.

  • Schuldgevoel vanwege mijn uitkering

    Schuldgevoel vanwege mijn uitkering

    Eerder schreef ik al over de gevoelens van schaamte die ik heb omdat ik in een uitkering zit. Maar naast schaamte heb ik ook last van schuldgevoelens. Wat betekent dat gevoel, waar komt het vandaan en hoe ga ik ermee om?

    Wat is schuldgevoel?

    Bij schaamte ben je vooral bang voor wat anderen van je vinden. Bij schuldgevoel heb je het gevoel dat je iets verkeerd hebt gedaan of tekort bent geschoten.

    Schuldgevoel heeft een functie. Het kan een soort moreel kompas zijn dat je helpt om rekening te houden met anderen en verantwoordelijkheid te nemen als je iets verkeerd hebt gedaan.

    Maar soms staat je gevoel niet in verhouding tot de situatie. Je kunt je heel schuldig voelen, terwijl je eigenlijk niets verkeerd hebt gedaan. Je gevoel is echt, maar dat betekent niet automatisch dat je ook daadwerkelijk schuldig bent.

    Ik weet daar zelf alles van, want ik heb al zo lang als ik me kan herinneren last van schuldgevoelens.

    De lat ligt hoog

    Ik ben van nature iemand die veel nadenkt en streng en kritisch kan zijn voor mezelf. Dat heeft onder andere te maken met onzekerheid en het gevoel anders te zijn, wat bij mij samenhangt met mijn autisme. Ik heb me regelmatig anders gevoeld en het idee gehad dat ik extra mijn best moest doen om erbij te horen.

    In de loop van mijn leven heb ik allerlei strenge overtuigingen over mezelf ontwikkeld: ik moet actief zijn, ik moet nuttig zijn, ik mag niemand tot last zijn en ik mag geen fouten maken.

    Als ik iets voor mijn plezier doe, kan ik denken: is dit wel nuttig genoeg? En als ik iemand om hulp vraag, voel ik me al snel bezwaard en denk ik dat ik iets moet terugdoen.

    Met zulke strenge regels is het onmogelijk om het altijd goed te doen. Ik heb dan ook vaak het gevoel dat ik bij anderen in het krijt sta, terwijl ik zelf ook graag anderen help.

    Niet voldoen aan de norm

    Naast mijn karakter speelt de maatschappij een rol. We leven in een wereld waarin zelfstandigheid, onafhankelijkheid en betaald werk belangrijk worden gevonden. Als je leven anders loopt, kun je het gevoel krijgen dat je tekortschiet.

    Ik ontvang al sinds mijn achttiende een Wajong-uitkering. Lange tijd voelde ik me daar schuldig over, omdat ik mijn inkomen niet zelf verdien, maar ontvang vanuit de sociale zekerheid. Alsof ik me steeds moet verantwoorden, alsof ik het niet zomaar mag krijgen en iets moet terugdoen om het te verdienen.

    Ook toen ik vroeger veel therapie volgde, kon ik me schuldig voelen. Dan dacht ik dat ik een last was voor de wereld, omdat er zoveel zorgkosten voor mij werden gemaakt. En mensen zorgen om mij hadden.

    Vooroordelen over mensen met een uitkering helpen daarbij niet. Het beeld dat je lui bent of je aanstelt, kan extra hard aankomen als je beperkingen niet zichtbaar zijn. Maar ik zit 24 uur per dag in mijn eigen leven. Ik weet hoeveel moeite bepaalde dingen mij kosten, hoeveel rust ik nodig heb en waarom ik niet alles kan wat anderen misschien vanzelfsprekend vinden.

    Ik weet waarom ik mijn uitkering nodig heb. Toch betekent dat niet dat ik me nooit meer schuldig voel.

    Hoe ga ik ermee om?

    In de loop der jaren zijn mijn schuldgevoelens minder heftig geworden. Ik probeer me er minder door te laten leiden en heb een aantal dingen geleerd die mij daarbij helpen.

    1. Onderscheid maken tussen mijn gevoel en de situatie

    Als ik me schuldig voel, probeer ik mezelf af te vragen: heb ik daadwerkelijk iets verkeerd gedaan? Is er iets waarvoor ik verantwoordelijkheid moet nemen of mijn excuses moet aanbieden? Als dat zo is, doe ik dat. Maar vaak gaat het niet om iets wat ik verkeerd heb gedaan, maar om mijn eigen strenge verwachtingen.

    Ik kan me bijvoorbeeld schuldig voelen als ik iets leuks voor mezelf koop, terwijl ik weet dat ik mezelf dat gewoon mag gunnen. De intensiteit van mijn schuldgevoel staat dan niet in verhouding tot wat er werkelijk aan de hand is.

    2. Met mildheid naar mezelf kijken

    Ik probeer mezelf eraan te herinneren dat ik niet perfect hoef te zijn. Ik mag fouten maken, hulp nodig hebben en dingen doen die niet nuttig of productief zijn.

    Soms lukt dat niet en blijf ik hangen in mijn gedachten. Dan helpt het om er met iemand over te praten en het perspectief van een ander te horen.

    Ook helpt het om een situatie om te draaien. Als ik iemand vraag om op mijn hondje te passen, kan ik me bezwaard voelen. Maar als ik op andermans dieren pas, doe ik dat juist graag. Waarom zou dat voor mij anders zijn?

    3. Ook zien wat ik te bieden heb

    Als ik me schuldig voel over wat ik ontvang, probeer ik uit te zoomen. Ik geef anderen aandacht, help mensen en doe vrijwilligerswerk. Ik wil de waarde daarvan zien en niet alles afmeten aan betaald werk.

    Tegelijkertijd merk ik dat ik nog steeds de neiging heb om te denken dat ik mijn uitkering moet verdienen door iets terug te doen. Dat is iets waar ik zelf mee worstel, geen overtuiging die ik aan anderen wil opleggen. Je hoeft niet te bewijzen dat je nuttig bent om ondersteuning te mogen ontvangen. Ook als je weinig kunt doen, heb je waarde als mens. Ook dan heb je bestaansrecht.

    4. Mijn grenzen bewaken

    Ik probeer beter te luisteren naar wat ik aankan. Soms moet ik nee zeggen tegen een afspraak of rust nemen, ook als een ander dat jammer vindt.

    Dat kan een schuldgevoel oproepen, maar ik weet dat die rust noodzakelijk is voor mijn gezondheid. Ik mag rekening houden met anderen én met mezelf.

    Mijn leven hoeft niet aan een ideaalplaatje te voldoen

    Jarenlang heb ik gestreefd naar het moment waarop ik uit de uitkering zou komen. Ik dacht dat ik zelfstandig moest worden en uiteindelijk alles zelf moest kunnen.

    Inmiddels zie ik mijn uitkering meer als een basis van waaruit ik kijk wat ik wel en niet kan doen op het gebied van werk en inkomsten. Ook ontvang ik al lange tijd ondersteuning vanuit een persoonsgebonden budget (pgb). Die begeleiding helpt mij om meer te kunnen en mentaal en fysiek gezonder te blijven.

    Ik wil niet langer streven naar zelfstandigheid alleen omdat ik me schuldig voel over de ondersteuning die ik ontvang. Ik wil kijken naar wat ik nodig heb om een goed leven te leiden, passend bij mijn mogelijkheden en draagkracht.

    Dat betekent ook accepteren dat ik waarschijnlijk altijd wel wat last zal houden van schuldgevoelens. Ik ben nu eenmaal iemand die veel nadenkt en kritisch naar zichzelf kijkt.

    Maar ik hoef niet alles wat ik voel als waarheid te beschouwen. Ik mag hulp ontvangen zonder die meteen terug te betalen. Ik mag rust nemen zonder mezelf te veroordelen.

    Ik hoef niet voortdurend te bewijzen dat ik mijn plek in de maatschappij verdien.